De kunst van het duurzaam drukken
Over duurzaamheid kan je heel wat bomen opzetten. Dat weet ook Fons Put, senior innovation consultant bij VIGC, een onafhankelijk kenniscentrum voor grafische communicatie. Een sector die groener kleurt dan ooit. En toch moeten drukkerijen hun woorden constant wikken – om over inkt nog maar te zwijgen. Maar is het terecht om drukwerk zo scheef te bekijken? Een vooroordeel dat we graag rechtzetten.
“Verduurzaam over de hele lijn. Kijk verder dan inkt en papier”
Fons Put, senior innovation consultant bij VIGC
Onze The Bold of de magazines die we maken, passeerden nog voor ze er goed en wel waren al heel wat handen. Papier legt nu eenmaal een lange weg af vooraleer je spreekt van een leesbaar eindproduct. Van boom tot boek, het heeft wat voeten in de aarde. Als Bold & pepper nemen we het denk-, schrijf- en zetwerk voor onze rekening. Het printwerk laten we met veel vertrouwen over aan het vakmanschap van verschillende drukkerijen. Van dichtbij merken we hoe ze alsmaar meer duurzame inspanningen leveren. En toch staat de grafische sector niet meteen te boek als ecologisch.
“Onterecht”, zegt Fons wanneer we hem in het hoofdkantoor van VIGC die vraag voorleggen. “Want momenteel wordt 60% van al het geproduceerde papier en karton in Europa gerecycleerd. De Europese doelstelling is om dat cijfer tegen 2025 te verhogen naar 75%. Kortom, de papiersector zit op koers.” Positief, maar alle leesplezier ten spijt struikelen velen toch over twee letters: C en O(2) “De grafische sector is nu eenmaal een energieverslinder”, bevestigt Fons.
“van al het geproduceerde papier en karton in Europa is gerecycleerd”
De Europese doelstelling is om dat cijfer tegen 2025 te verhogen naar 75%.
“Maar gecontroleerd energieverbruik is overal een uitdaging. In Nederland gelden er energiebesparende maatregelen voor ondernemingen die actief zijn in de grafische sector. Zoiets vind ik niet meteen terug in België. Let wel, sommige drukkerijen in ons land zijn al meer dan twintig jaar CO2-neutraal. In ons lerend netwerk zit zo iemand. Als je de huidige directeur vraagt hoe ze dat hebben klaar gespeeld, verwijst hij naar een uitgave van The Club of Rome, een onderzoeksgroep uit de jaren 80.”
Stilstaan bij groei
Fons toont ons een afbeelding van het bewuste boek: The Limits to Growth, uitgegeven in 1972. Rechtsonder staat de prijs van de eerste editie: 2,75 dollar. “Je kan het rapport samenvatten als volgt: wie enkel groei nastreeft en niet nadenkt over de impact ervan, zal vroeg of laat de gevolgen moeten dragen.” Fons’ voorbeeld is even inspirerend als maf: een hedendaagse drukkerij haalde de mosterd uit een inmiddels vijftig jaar oud rapport, voor iedereen beschikbaar tegen een prik, paste het gedachtegoed toe op het eigen bedrijf en plukt er twintig jaar later nog steeds de vruchten ervan. En dat alles op een ecologisch manier. Is het zo simpel? “Het is een mooi voorbeeld van langetermijndenken”, gaat Fons verder. “Drukkerijen die jaren geleden bewust investeerden in duurzame toepassingen, zien die inspanning nu enorm renderen. Ondertussen zitten we op een punt waarbij de klant zelf vraagt naar duurzame alternatieven. Wie een prijzige productie verantwoordt met een duurzaam verhaal zal niemand afschrikken.”
Ecodesign
Visionaire ondernemingen die nog voor de klimaatcrisis het geweer van schouder veranderden zijn eerder beperkt. Intussen kennen we allemaal de problemen, maar wat zijn de oplossingen? ‘Ecodesign’ oppert Fons. Een hip begrip dat zijn weg nog moeten vinden naar het grote publiek. Voor wie niet mee is: een ontwerp met aandacht voor een doordachte levenscyclus. Voor wie nog steeds niet mee is: wat je maakt, moet herbruikbaar zijn. Klinkt veelbelovend, maar we voelen nattigheid.
“Elk product vraagt om een ander design”, verduidelijkt Fons. “Er is geen template. Een magazine bijvoorbeeld bestaat naast papier ook uit drukinkten die op hun beurt verschillende chemische componenten bevatten. Als je echt wil verduurzamen, moet je elke parameter – grondstof, productieproces, levenscyclus – onder het licht houden en onderzoeken waar het beter, duurzamer kan. Geen gemakkelijke oefening.”
Labiele labels
Een magazine moet je tegenwoordig kunnen opeten. Een boutade die hier bij Bold & pepper wel eens valt wanneer we de talloze duurzaamheidslabels in een colofon zien opduiken. Scheppen die voldoende klaarheid? Fons: “Zo’n label geeft beperkte informatie over de impact van het product. Het FSC-label vertelt bijvoorbeeld iets over de oorsprong van het papier, maar er zijn nog tal van andere parameters. Bovendien ontbreekt de transparantie en is het niet altijd duidelijk waarvoor een label staat. Gelukkig pleit Europa hier ook voor uniformiteit: één label voor alle lidstaten met duidelijke criteria. Het is wel nog steeds wachten op de uitvoeringsfase.”
De complexiteit van drukwerk maakt van verduurzamen een heuse uitdaging. Gelijktijdig vergroot het de kansen om de impact te verlagen. “Binnen de grafische sector lopen er genoeg initiatieven die mee aan de weg timmeren. Daarnaast verbetert elke facet binnen de industrie. Kijk maar naar procesloze offsetplaten en inkt zonder schadelijke chemicaliën. Overal zetten we stappen om de impact op het milieu te limiteren. Aan ons om hier slim mee op te springen. Duurzaam drukken is zeker een kunst, maar daarom niet onmogelijk.”
“Als drukkerij schrik je niemand meer af met een duurzaam verhaal”
Zijn digitale publicaties zoveel duurzamer dan gedrukte uitgaven?
Fons toont ons enkele inzichten ter vergelijking: “Er lopen verschillende studies naar digitaal versus papier. Uit een Zweeds onderzoek blijkt dat de CO2 -uitstoot van een papieren krant ongeveer gelijkaardig is aan het online equivalent. Het wordt des te interessanter als je de impact na de productie bekijkt. Een krant die slechts wordt gelezen door één iemand heeft een hoge uitstoot. Van zodra meer lezers diezelfde krant lezen, daalt het percentage. Bij een digitale krant gebeurt het omgekeerde. Een nieuwe lezer is een nieuwe download, dus bijkomende uitstoot.”
“Ga ook voor een duurzame band met je klanten”
Duurzaam drukker, Filip Van Wezemael
Over naar de praktijk: de zinnen en beelden uit deze krant werden op papier gezet door drukkerij Van der Poorten. Hoe zit het met hun duurzaamheidsbeleid?
Medebestuurder Filip Van Wezemael staat op eerlijkheid. Transparantie naar de klanten toe is voor hem vanzelfsprekend. Wie beweert duurzaam te drukken, moet dit ook kunnen bewijzen. “We brengen onze milieuprestaties nauwgezet in kaart”, zegt Filip. “Voor een kmo is het niet altijd vanzelfsprekend om hier tijd voor te maken, maar in mijn ogen zijn we dit verplicht aan de klant. Onze inspanningen lonen alvast. Want naast ISO-certificering kunnen we momenteel als enige Belgische offset-vellendrukkerij ook een EMAS-registratie voorleggen. Hiermee evalueren, rapporteren en verbeteren we ons milieubeleid."
Maar er is meer dan ecologie. Volgens Filip kan een duurzaam project pas succesvol landen als je in dialoog gaat met je klanten. “Het partnership met onze klanten en leveranciers zorgt voor een duurzaam fundament. In alle mogelijke betekenissen van het woord. Ondertussen kent de buitenwereld onze aanpak. Dat blijkt ook uit een mail die ik onlangs kreeg. Een zin die me daarin trof: ‘Wij zijn op zoek naar een drukker die graag met ons wil meedenken over de uitwerking en gelooft in ons initiatief.’ Zoiets beschouw ik als een droomproject. Een klant die onze expertise erkent, gelooft ook in onze manier van werken. Dat zet de deur open naar een duurzame samenwerking.”
“Het komt voor in drukkerijen dat je tijdens de productie voor een onverwacht probleem staat. Deadlines horen bij onze job. Snel beslissen is vaak de boodschap en uitgebreid overleg niet altijd mogelijk. Als je dan niet vertrouwd bent met je klant en zijn of haar gevoeligheden maak je sowieso de foute beslissing. Daarvan ben ik heilig overtuigd. Kortom, duurzaamheid begint voor ons bij de band die je opbouwt met je klanten.”
